Aller au contenu principal

Calcul différentiel

CD1​

  1. Dérivées partielles :

    ∂f∂x=1x−ycos⁡(x2+y2)+ln⁡(∣x−y∣)(−2xsin⁡(x2+y2))∂f∂y=−1x−ycos⁡(x2+y2)+ln⁡(∣x−y∣)(−2ysin⁡(x2+y2))\begin{aligned} \frac{\partial f}{\partial x} &= \frac{1}{x - y}\cos(x^2 + y^2) + \ln(|x - y|)(-2x\sin(x^2 + y^2)) \\ \frac{\partial f}{\partial y} &= -\frac{1}{x - y}\cos(x^2 + y^2) + \ln(|x - y|)(-2y\sin(x^2 + y^2)) \end{aligned}

    Finalement :

    df=[cos⁡(x2+y2)x−y−ln⁡(∣x−y∣)2xsin⁡(x2+y2)]dx+[−cos⁡(x2+y2)x−y−ln⁡(∣x−y∣)2ysin⁡(x2+y2)]dydf = \left[\frac{\cos(x^2 + y^2)}{x - y} - \ln(|x - y|)2x\sin(x^2 + y^2)\right]dx + \left[\frac{-\cos(x^2 + y^2)}{x - y} - \ln(|x - y|)2y\sin(x^2 + y^2)\right]dy
  2. Soit f(x,y)=xcos⁡y+yexp⁡(x)f(x, y) = x\cos y + y\exp(x) :

    ∂f∂x=cos⁡(y)+yex∂2f∂y∂x=∂∂y(∂f∂x)=∂∂y(cos⁡(y)+yex)=−sin⁡(y)+ex∂f∂y=−xsin⁡(y)+ex∂2f∂x∂y=∂∂x(−xsin⁡(y)+ex)=−sin⁡(y)+ex∂2f∂x2=∂∂x(cos⁡(y)+yex)=yex∂2f∂y2=∂∂y(−xsin⁡(y)+ex)=−xcos⁡(y)\begin{aligned} \frac{\partial f}{\partial x} &= \cos(y) + ye^x & \frac{\partial^2 f}{\partial y \partial x} &= \frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{\partial f}{\partial x}\right) = \frac{\partial}{\partial y}(\cos(y) + ye^x) = -\sin(y) + e^x \\ \frac{\partial f}{\partial y} &= -x\sin(y) + e^x & \frac{\partial^2 f}{\partial x \partial y} &= \frac{\partial}{\partial x}(-x\sin(y) + e^x) = -\sin(y) + e^x \\ \frac{\partial^2 f}{\partial x^2} &= \frac{\partial}{\partial x}(\cos(y) + ye^x) = ye^x & \frac{\partial^2 f}{\partial y^2} &= \frac{\partial}{\partial y}(-x\sin(y) + e^x) = -x\cos(y) \end{aligned}

    Soit f(x,y)=x2exp⁡(xy)f(x, y) = x^2\exp(xy) :

    ∂f∂x=2xexy+x2yexy∂2f∂y∂x=2x2exy+x2exy+x3yexy=3x2exy+x3yexy∂f∂y=x2xexy=x3exy∂2f∂x∂y=3x2exy+x3yexy∂2f∂y2=x3xexy=x4exy∂2f∂x2=2exy+2xyexy+y2xexy+yx2yexy=2exy+4xyexy+x2y2exy\begin{aligned} \frac{\partial f}{\partial x} &= 2xe^{xy} + x^2ye^{xy} & \frac{\partial^2 f}{\partial y \partial x} &= 2x^2e^{xy} + x^2e^{xy} + x^3ye^{xy} = 3x^2e^{xy} + x^3ye^{xy} \\ \frac{\partial f}{\partial y} &= x^2xe^{xy} = x^3e^{xy} & \frac{\partial^2 f}{\partial x \partial y} &= 3x^2e^{xy} + x^3ye^{xy} \\ \frac{\partial^2 f}{\partial y^2} &= x^3xe^{xy} = x^4e^{xy} & \frac{\partial^2 f}{\partial x^2} &= 2e^{xy} + 2xye^{xy} + y2xe^{xy} + yx^2ye^{xy} = 2e^{xy} + 4xye^{xy} + x^2y^2e^{xy} \end{aligned}

CD3​

  1. Soit f(x,y)=sin⁡(xy)f(x, y) = \sin(xy) :

    ∂f∂x=ycos⁡xy∂f∂y=xcos⁡xy\frac{\partial f}{\partial x} = y\cos xy \qquad \frac{\partial f}{\partial y} = x\cos xy
  2. Changement de variables :

    ∂f∂x=∂f∂u∂u∂x+∂f∂v∂v∂x=(∂f∂u)×1+(∂f∂v)×1=∂f∂u+∂f∂v∂f∂y=∂f∂u∂u∂y+∂f∂v∂v∂y=(∂f∂u)×1+(∂f∂v)×(−1)=∂f∂u−∂f∂v\begin{aligned} \frac{\partial f}{\partial x} &= \frac{\partial f}{\partial u}\frac{\partial u}{\partial x} + \frac{\partial f}{\partial v}\frac{\partial v}{\partial x} = \left(\frac{\partial f}{\partial u}\right) \times 1 + \left(\frac{\partial f}{\partial v}\right) \times 1 = \frac{\partial f}{\partial u} + \frac{\partial f}{\partial v} \\ \frac{\partial f}{\partial y} &= \frac{\partial f}{\partial u}\frac{\partial u}{\partial y} + \frac{\partial f}{\partial v}\frac{\partial v}{\partial y} = \left(\frac{\partial f}{\partial u}\right) \times 1 + \left(\frac{\partial f}{\partial v}\right) \times (-1) = \frac{\partial f}{\partial u} - \frac{\partial f}{\partial v} \end{aligned}
  3. Exprimons xx puis yy en fonction de uu et vv :

    {u=x+yv=x−y⇔{u+v=x+y+x−yu−v=x+y−x+y⇔{2x=u+v2y=u−v⇔{x=u+v2y=u−v2\begin{cases} u = x + y \\ v = x - y \end{cases} \Leftrightarrow \begin{cases} u + v = x + y + x - y \\ u - v = x + y - x + y \end{cases} \Leftrightarrow \begin{cases} 2x = u + v \\ 2y = u - v \end{cases} \Leftrightarrow \begin{cases} x = \dfrac{u + v}{2} \\ y = \dfrac{u - v}{2} \end{cases}
    f(u,v)=sin⁡(u+v2u−v2)=sin⁡(u2−v24)f(u, v) = \sin\left(\frac{u + v}{2}\frac{u - v}{2}\right) = \sin\left(\frac{u^2 - v^2}{4}\right)
    ∂f∂x=∂f∂u+∂f∂v=2u4cos⁡(u2−v24)+(−2v4cos⁡(u2−v24))=u−v2cos⁡(u2−v24)=ycos⁡xy∂f∂y=∂f∂u−∂f∂v=2u4cos⁡(u2−v24)−(−2v4cos⁡(u2−v24))=u+v2cos⁡(u2−v24)=xcos⁡xy\begin{aligned} \frac{\partial f}{\partial x} &= \frac{\partial f}{\partial u} + \frac{\partial f}{\partial v} = \frac{2u}{4}\cos\left(\frac{u^2 - v^2}{4}\right) + \left(\frac{-2v}{4}\cos\left(\frac{u^2 - v^2}{4}\right)\right) = \frac{u - v}{2}\cos\left(\frac{u^2 - v^2}{4}\right) = y\cos xy \\ \frac{\partial f}{\partial y} &= \frac{\partial f}{\partial u} - \frac{\partial f}{\partial v} = \frac{2u}{4}\cos\left(\frac{u^2 - v^2}{4}\right) - \left(\frac{-2v}{4}\cos\left(\frac{u^2 - v^2}{4}\right)\right) = \frac{u + v}{2}\cos\left(\frac{u^2 - v^2}{4}\right) = x\cos xy \end{aligned}

CD4​

Loi de Snell : n1sin⁡i1=n2sin⁡i2⇔i2=arcsin⁡(n1n2sin⁡i1)n_1\sin i_1 = n_2\sin i_2 \Leftrightarrow i_2 = \arcsin\left(\dfrac{n_1}{n_2}\sin i_1\right).

  1. Calcul direct :

    di2=n1n2cos⁡i11−(n1n2sin⁡i1)2di1=n1n2cos⁡i1(cos⁡i2)2di1=n1cos⁡i1n2cos⁡i2di1di_2 = \frac{n_1}{n_2}\frac{\cos i_1}{\sqrt{1 - \left(\dfrac{n_1}{n_2}\sin i_1\right)^2}}di_1 = \frac{n_1}{n_2}\frac{\cos i_1}{\sqrt{(\cos i_2)^2}}di_1 = \frac{n_1\cos i_1}{n_2\cos i_2}di_1
  2. Calcul indirect :

    n1sin⁡i1=n2sin⁡i2⇔d(n1sin⁡i1)=d(n2sin⁡i2)⇔n1d(sin⁡i1)=n2d(sin⁡i2)⇔n1cos⁡(i1)di1=n2cos⁡(i2)di2⇔di2=n1cos⁡i1n2cos⁡i2di1\begin{aligned} n_1\sin i_1 = n_2\sin i_2 &\Leftrightarrow d(n_1\sin i_1) = d(n_2\sin i_2) \\ &\Leftrightarrow n_1d(\sin i_1) = n_2d(\sin i_2) \\ &\Leftrightarrow n_1\cos(i_1)di_1 = n_2\cos(i_2)di_2 \\ &\Leftrightarrow di_2 = \frac{n_1\cos i_1}{n_2\cos i_2}di_1 \end{aligned}

    donc di2≈0,07712°di_2 \approx 0{,}07712° ; or Δi1=0,1°\Delta i_1 = 0{,}1°, ce qui induit une variation Δi2≈di2≈0,07712°\Delta i_2 \approx di_2 \approx 0{,}07712°.

  3. sin⁡i2=n1n2sin⁡i1⇒i2=37,639°\sin i_2 = \dfrac{n_1}{n_2}\sin i_1 \Rightarrow i_2 = 37{,}639°. Valeur exacte de Δi2\Delta i_2 :

    n1sin⁡(i1+Δi1)=n2sin⁡(i2+Δi2)⇒sin⁡(i2+Δi2)=n1n2sin⁡(i1+Δi1)⇒i2+Δi2=37,716°⇒Δi2=0,0770°n_1\sin(i_1 + \Delta i_1) = n_2\sin(i_2 + \Delta i_2) \Rightarrow \sin(i_2 + \Delta i_2) = \frac{n_1}{n_2}\sin(i_1 + \Delta i_1) \Rightarrow i_2 + \Delta i_2 = 37{,}716° \Rightarrow \Delta i_2 = 0{,}0770°

CD5​

  1. Dérivées partielles de PP :

    ∂P∂T=rV−be−arTV+rTV−b(−arV)(−1T2)e−arTV=rV−be−arTV(1+arVT)∂P∂V=−rT(V−b)2e−arTV+rTV−b(−arT)(−1V2)e−arTV=rTV−be−arTV(arTV2−1V−b)\begin{aligned} \frac{\partial P}{\partial T} &= \frac{r}{V - b}e^{-\frac{a}{rTV}} + \frac{rT}{V - b}\left(-\frac{a}{rV}\right)\left(-\frac{1}{T^2}\right)e^{-\frac{a}{rTV}} = \frac{r}{V - b}e^{-\frac{a}{rTV}}\left(1 + \frac{a}{rVT}\right) \\ \frac{\partial P}{\partial V} &= \frac{-rT}{(V - b)^2}e^{-\frac{a}{rTV}} + \frac{rT}{V - b}\left(-\frac{a}{rT}\right)\left(-\frac{1}{V^2}\right)e^{-\frac{a}{rTV}} = \frac{rT}{V - b}e^{-\frac{a}{rTV}}\left(\frac{a}{rTV^2} - \frac{1}{V - b}\right) \end{aligned}
    dP=[rV−be−arTV(1+arVT)]dT+[rTV−be−arTV(arTV2−1V−b)]dVdP = \left[\frac{r}{V - b}e^{-\frac{a}{rTV}}\left(1 + \frac{a}{rVT}\right)\right]dT + \left[\frac{rT}{V - b}e^{-\frac{a}{rTV}}\left(\frac{a}{rTV^2} - \frac{1}{V - b}\right)\right]dV
  2. a) Coefficient β\beta :

    β=1P∂P∂T=V−brT1e−arTVrV−be−arTV(1+arVT)=1T(1+arVT)\beta = \frac{1}{P}\frac{\partial P}{\partial T} = \frac{V - b}{rT}\frac{1}{e^{-\frac{a}{rTV}}}\frac{r}{V - b}e^{-\frac{a}{rTV}}\left(1 + \frac{a}{rVT}\right) = \frac{1}{T}\left(1 + \frac{a}{rVT}\right)

    b) On ne connaît pas ∂V∂T\dfrac{\partial V}{\partial T} (ni ∂V∂P\dfrac{\partial V}{\partial P} pour la question 2c) :

    dV=∂V∂PdP+∂V∂TdT(1)etdP=∂P∂TdT+∂P∂VdV⇔∂P∂VdV=dP−∂P∂TdT⇔dV=1(∂P/∂V)dP−(∂P/∂T)(∂P/∂V)dT(2)dV = \frac{\partial V}{\partial P}dP + \frac{\partial V}{\partial T}dT \quad (1) \qquad \text{et} \qquad dP = \frac{\partial P}{\partial T}dT + \frac{\partial P}{\partial V}dV \Leftrightarrow \frac{\partial P}{\partial V}dV = dP - \frac{\partial P}{\partial T}dT \Leftrightarrow dV = \frac{1}{(\partial P/\partial V)}dP - \frac{(\partial P/\partial T)}{(\partial P/\partial V)}dT \quad (2)

    Donc de (1) et (2), il résulte que :

    {∂V∂P=1∂P/∂V∂V∂T=−∂P/∂T∂P/∂V\begin{cases} \dfrac{\partial V}{\partial P} = \dfrac{1}{\partial P/\partial V} \\ \dfrac{\partial V}{\partial T} = \dfrac{-\partial P/\partial T}{\partial P/\partial V} \end{cases}

    Donc

    α=1V∂V∂T=−1VrV−be−arTV(1+arTV)rTV−be−arTV(arTV2−1V−b)=−1VrTV+arTVTa(V−b)−rTV2rTV2(V−b)=−1V1TrTV+arTVrTV2(V−b)a(V−b)−rTV2\alpha = \frac{1}{V}\frac{\partial V}{\partial T} = -\frac{1}{V}\frac{\dfrac{r}{V - b}e^{-\frac{a}{rTV}}\left(1 + \dfrac{a}{rTV}\right)}{\dfrac{rT}{V - b}e^{-\frac{a}{rTV}}\left(\dfrac{a}{rTV^2} - \dfrac{1}{V - b}\right)} = -\frac{1}{V}\frac{\dfrac{rTV + a}{rTV}}{T\dfrac{a(V - b) - rTV^2}{rTV^2(V - b)}} = -\frac{1}{V}\frac{1}{T}\frac{rTV + a}{rTV}\frac{rTV^2(V - b)}{a(V - b) - rTV^2}
    α=−(rTV+a)(V−b)aT(V−b)−rT2V2\alpha = -\frac{(rTV + a)(V - b)}{aT(V - b) - rT^2V^2}

    c) Coefficient χT\chi_T :

    χT=−1V∂V∂P=−1V1rTV−be−arTV(arTV2−1V−b)=−1VV−brTearTVrTV2(V−b)a(V−b)−rTV2\chi_T = -\frac{1}{V}\frac{\partial V}{\partial P} = -\frac{1}{V}\frac{1}{\dfrac{rT}{V - b}e^{-\frac{a}{rTV}}\left(\dfrac{a}{rTV^2} - \dfrac{1}{V - b}\right)} = -\frac{1}{V}\frac{V - b}{rT}e^{\frac{a}{rTV}}\frac{rTV^2(V - b)}{a(V - b) - rTV^2}
    χT=−V(V−b)2a(V−b)−rTV2earTV\chi_T = -\frac{V(V - b)^2}{a(V - b) - rTV^2}e^{\frac{a}{rTV}}

CD8​

df=(3y2−y3−x2)dx+3xy(2−y)dy⇔{∂f∂x=3y2−y3−x2(1)∂f∂y=3xy(2−y)(2)df = (3y^2 - y^3 - x^2)dx + 3xy(2 - y)dy \Leftrightarrow \begin{cases} \dfrac{\partial f}{\partial x} = 3y^2 - y^3 - x^2 & (1) \\ \dfrac{\partial f}{\partial y} = 3xy(2 - y) & (2) \end{cases}

(1) : f(x,y)=3xy2−xy3−x33+G(y)f(x, y) = 3xy^2 - xy^3 - \dfrac{x^3}{3} + G(y).

∂f∂y=6xy−3xy2+dGdy=3xy(2−y)+dGdy\dfrac{\partial f}{\partial y} = 6xy - 3xy^2 + \dfrac{dG}{dy} = 3xy(2 - y) + \dfrac{dG}{dy}, donc d'après (2), dGdy=0⇔G(y)=C\dfrac{dG}{dy} = 0 \Leftrightarrow G(y) = C.

Or f(1,0)=1f(1, 0) = 1, donc 3×1×02−1×03−133+C=1⇔−13+C=1⇔C=433 \times 1 \times 0^2 - 1 \times 0^3 - \dfrac{1^3}{3} + C = 1 \Leftrightarrow -\dfrac{1}{3} + C = 1 \Leftrightarrow C = \dfrac{4}{3}.

Finalement : f(x,y)=3xy2−xy3−x33+43f(x, y) = 3xy^2 - xy^3 - \dfrac{x^3}{3} + \dfrac{4}{3}.

CD9​

δQ=CVdT+RTVdV=A dT+B dV\delta Q = C_VdT + \dfrac{RT}{V}dV = A\,dT + B\,dV : ∂A∂V=0\dfrac{\partial A}{\partial V} = 0 et ∂B∂T=RV≠∂A∂V\dfrac{\partial B}{\partial T} = \dfrac{R}{V} \neq \dfrac{\partial A}{\partial V}, donc NON.

δQT=CVTdT+RVdV=A dT+B dV\dfrac{\delta Q}{T} = \dfrac{C_V}{T}dT + \dfrac{R}{V}dV = A\,dT + B\,dV : ∂A∂V=0\dfrac{\partial A}{\partial V} = 0 et ∂B∂T=0=∂A∂V\dfrac{\partial B}{\partial T} = 0 = \dfrac{\partial A}{\partial V}, donc OUI :

∃f/δQT=df⇒{A(T,V)=∂f∂T=CVT(1)B(T,V)=∂f∂V=RV(2)\exists f / \frac{\delta Q}{T} = df \Rightarrow \begin{cases} A(T, V) = \dfrac{\partial f}{\partial T} = \dfrac{C_V}{T} & (1) \\ B(T, V) = \dfrac{\partial f}{\partial V} = \dfrac{R}{V} & (2) \end{cases}

(1) : f(T,V)=CVln⁡(T)+G(V)f(T, V) = C_V\ln(T) + G(V). ∂f∂V=dGdV\dfrac{\partial f}{\partial V} = \dfrac{dG}{dV}, donc d'après (2), dGdV=RV⇔G(V)=Rln⁡(V)+C\dfrac{dG}{dV} = \dfrac{R}{V} \Leftrightarrow G(V) = R\ln(V) + C.

Finalement : f(T,V)=CVln⁡(T)+Rln⁡(V)+Cf(T, V) = C_V\ln(T) + R\ln(V) + C.

CD11​

δW=F(sin⁡(φ)dρ+ρcos⁡(φ)dφ)=Fsin⁡(φ)dρ+Fρcos⁡(φ)dφ=A dρ+B dφ\delta W = F(\sin(\varphi)d\rho + \rho\cos(\varphi)d\varphi) = F\sin(\varphi)d\rho + F\rho\cos(\varphi)d\varphi = A\,d\rho + B\,d\varphi.

∂A∂φ=Fcos⁡φ\dfrac{\partial A}{\partial \varphi} = F\cos\varphi et ∂B∂ρ=Fcos⁡φ=∂A∂φ\dfrac{\partial B}{\partial \rho} = F\cos\varphi = \dfrac{\partial A}{\partial \varphi}, donc OUI :

∃f/δW=df⇒{A(ρ,φ)=∂f∂ρ=Fsin⁡(φ)(1)B(ρ,φ)=∂f∂φ=Fρcos⁡(φ)(2)\exists f / \delta W = df \Rightarrow \begin{cases} A(\rho, \varphi) = \dfrac{\partial f}{\partial \rho} = F\sin(\varphi) & (1) \\ B(\rho, \varphi) = \dfrac{\partial f}{\partial \varphi} = F\rho\cos(\varphi) & (2) \end{cases}

(1) : f(ρ,φ)=Fρsin⁡(φ)+G(φ)f(\rho, \varphi) = F\rho\sin(\varphi) + G(\varphi). ∂f∂φ=Fρcos⁡(φ)+dGdφ\dfrac{\partial f}{\partial \varphi} = F\rho\cos(\varphi) + \dfrac{dG}{d\varphi}, donc d'après (2), dGdφ=0⇔G(φ)=C\dfrac{dG}{d\varphi} = 0 \Leftrightarrow G(\varphi) = C.

Finalement : f(ρ,φ)=Fρsin⁡(φ)+Cf(\rho, \varphi) = F\rho\sin(\varphi) + C. Or f=−Epf = -E_p, donc Ep(ρ,φ)=−Fρsin⁡(φ)+C′E_p(\rho, \varphi) = -F\rho\sin(\varphi) + C'.

CD13​

  1. Résistance équivalente :

    1R=1R1+1R2⇔1R=R1+R2R1R2⇔R=R1R2R1+R21R=12200+1120=293300⇒R=330029 Ω≈113,7931034 Ω\frac{1}{R} = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2} \Leftrightarrow \frac{1}{R} = \frac{R_1 + R_2}{R_1R_2} \Leftrightarrow R = \frac{R_1R_2}{R_1 + R_2} \qquad \frac{1}{R} = \frac{1}{2200} + \frac{1}{120} = \frac{29}{3300} \Rightarrow R = \frac{3300}{29}\ \Omega \approx 113{,}7931034\ \Omega
  2. Calcul direct :

    ΔR=∣∂R∂R1∣ΔR1+∣∂R∂R2∣ΔR2∂R∂R1=R2(R1+R2)−R1R2(R1+R2)2=R22(R1+R2)2∂R∂R2=R12(R1+R2)2\Delta R = \left|\frac{\partial R}{\partial R_1}\right|\Delta R_1 + \left|\frac{\partial R}{\partial R_2}\right|\Delta R_2 \qquad \frac{\partial R}{\partial R_1} = \frac{R_2(R_1 + R_2) - R_1R_2}{(R_1 + R_2)^2} = \frac{R_2^2}{(R_1 + R_2)^2} \qquad \frac{\partial R}{\partial R_2} = \frac{R_1^2}{(R_1 + R_2)^2}
    ⇒ΔR=R22(R1+R2)2ΔR1+R12(R1+R2)2ΔR2ΔR1=2200×0,15=330 ΩΔR2=120×0,15=18 Ω\Rightarrow \Delta R = \frac{R_2^2}{(R_1 + R_2)^2}\Delta R_1 + \frac{R_1^2}{(R_1 + R_2)^2}\Delta R_2 \qquad \Delta R_1 = 2200 \times 0{,}15 = 330\ \Omega \qquad \Delta R_2 = 120 \times 0{,}15 = 18\ \Omega

    ΔR≈17,06896 Ω\Delta R \approx 17{,}06896\ \Omega. Finalement ΔR⩽20 Ω\Delta R \leqslant 20\ \Omega, donc R=(110±20) ΩR = (110 \pm 20)\ \Omega.

    Remarque. Il est acceptable d'écrire ΔR=17 Ω\Delta R = 17\ \Omega et R=(114±17) ΩR = (114 \pm 17)\ \Omega.

    Calcul différentiel (différentielle logarithmique) :

    ln⁡R=ln⁡(R1R2)−ln⁡(R1+R2)=ln⁡R1+ln⁡R2−ln⁡(R1+R2)\ln R = \ln(R_1R_2) - \ln(R_1 + R_2) = \ln R_1 + \ln R_2 - \ln(R_1 + R_2)
    donc d(ln⁡R)=dRR=d(ln⁡R1)+d(ln⁡R2)−d(ln⁡(R1+R2))dRR=dR1R1+dR2R2−d(R1+R2)R1+R2=dR1R1+dR2R2−dR1R1+R2−dR2R1+R2dRR=(1R1−1R1+R2)dR1+(1R2−1R1+R2)dR2=R2R1(R1+R2)dR1+R1R2(R1+R2)dR2\begin{aligned} \text{donc } d(\ln R) = \frac{dR}{R} &= d(\ln R_1) + d(\ln R_2) - d(\ln(R_1 + R_2)) \\ \frac{dR}{R} &= \frac{dR_1}{R_1} + \frac{dR_2}{R_2} - \frac{d(R_1 + R_2)}{R_1 + R_2} = \frac{dR_1}{R_1} + \frac{dR_2}{R_2} - \frac{dR_1}{R_1 + R_2} - \frac{dR_2}{R_1 + R_2} \\ \frac{dR}{R} &= \left(\frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_1 + R_2}\right)dR_1 + \left(\frac{1}{R_2} - \frac{1}{R_1 + R_2}\right)dR_2 = \frac{R_2}{R_1(R_1 + R_2)}dR_1 + \frac{R_1}{R_2(R_1 + R_2)}dR_2 \end{aligned}

    Ainsi ΔRR=R2R1+R2ΔR1R1+R1R1+R2ΔR2R2\dfrac{\Delta R}{R} = \dfrac{R_2}{R_1 + R_2}\dfrac{\Delta R_1}{R_1} + \dfrac{R_1}{R_1 + R_2}\dfrac{\Delta R_2}{R_2}, et ΔR1R1=ΔR2R2=0,15\dfrac{\Delta R_1}{R_1} = \dfrac{\Delta R_2}{R_2} = 0{,}15. Donc ΔRR=0,15\dfrac{\Delta R}{R} = 0{,}15, donc ΔR=17 Ω\Delta R = 17\ \Omega.

CD14​

  1. f′=n′Rn′−n=1,53×3,001,53−1,00=8,66037 cmf' = \dfrac{n'R}{n' - n} = \dfrac{1{,}53 \times 3{,}00}{1{,}53 - 1{,}00} = 8{,}66037\ cm. On ne peut pas savoir car on ne connaît pas l'incertitude.

  2. Différentielle :

    df′=∂f′∂n′dn′+∂f′∂ndn+∂f′∂RdR=[R(n′−n)−n′R(n′−n)2]dn′+[−−n′R(n′−n)2]dn+[n′n′−n]dRdf' = \frac{\partial f'}{\partial n'}dn' + \frac{\partial f'}{\partial n}dn + \frac{\partial f'}{\partial R}dR = \left[\frac{R(n' - n) - n'R}{(n' - n)^2}\right]dn' + \left[-\frac{-n'R}{(n' - n)^2}\right]dn + \left[\frac{n'}{n' - n}\right]dR
    df′=−nR(n′−n)2dn′+n′R(n′−n)2dn+n′n′−ndRdf' = \frac{-nR}{(n' - n)^2}dn' + \frac{n'R}{(n' - n)^2}dn + \frac{n'}{n' - n}dR
  3. Incertitude :

    Δf′=∣−nR(n′−n)2∣Δn′+∣n′R(n′−n)2∣Δn+∣n′n′−n∣ΔR\Delta f' = \left|\frac{-nR}{(n' - n)^2}\right|\Delta n' + \left|\frac{n'R}{(n' - n)^2}\right|\Delta n + \left|\frac{n'}{n' - n}\right|\Delta R

    Application numérique : Δf′≈0,463606 cm→Δf′⩽0,5 cm\Delta f' \approx 0{,}463606\ cm \to \Delta f' \leqslant 0{,}5\ cm. Donc f′=(8,7±0,5) cmf' = (8{,}7 \pm 0{,}5)\ cm.

CD15​

  1. tt est fixé (ici t=12 st = 12\ s) ; Q≈4,414553.10−3 CQ \approx 4{,}414553.10^{-3}\ C.

    ΔQ=∣∂Q∂C∣ΔC+∣∂Q∂E∣ΔE+∣∂Q∂R∣ΔR\Delta Q = \left|\frac{\partial Q}{\partial C}\right|\Delta C + \left|\frac{\partial Q}{\partial E}\right|\Delta E + \left|\frac{\partial Q}{\partial R}\right|\Delta R
    ΔQ=[Eexp⁡(−tRC)+CE(−tR)(−1C2)exp⁡(−tRC)]ΔC+[Cexp⁡(−tRC)]ΔE+[CE(−tC)(−1R2)exp⁡(−tRC)]ΔR\Delta Q = \left[E\exp\left(\frac{-t}{RC}\right) + CE\left(\frac{-t}{R}\right)\left(\frac{-1}{C^2}\right)\exp\left(\frac{-t}{RC}\right)\right]\Delta C + \left[C\exp\left(\frac{-t}{RC}\right)\right]\Delta E + \left[CE\left(\frac{-t}{C}\right)\left(\frac{-1}{R^2}\right)\exp\left(\frac{-t}{RC}\right)\right]\Delta R
    ΔQ=(E+EtRC)exp⁡(−tRC)ΔC+Cexp⁡(−tRC)ΔE+(EtR2)exp⁡(−tRC)ΔR≈1,36115.10−3 C\Delta Q = \left(E + \frac{Et}{RC}\right)\exp\left(\frac{-t}{RC}\right)\Delta C + C\exp\left(\frac{-t}{RC}\right)\Delta E + \left(\frac{Et}{R^2}\right)\exp\left(\frac{-t}{RC}\right)\Delta R \approx 1{,}36115.10^{-3}\ C

    ΔQ⩽2.10−3 C→Q=(4±2).10−3 C\Delta Q \leqslant 2.10^{-3}\ C \to Q = (4 \pm 2).10^{-3}\ C.

    ΔQQ=(1+tRC)ΔCC+ΔEE+tRCΔRR≈0,30833→ΔQQ≈31 %\frac{\Delta Q}{Q} = \left(1 + \frac{t}{RC}\right)\frac{\Delta C}{C} + \frac{\Delta E}{E} + \frac{t}{RC}\frac{\Delta R}{R} \approx 0{,}30833 \to \frac{\Delta Q}{Q} \approx 31\ \%
  2. Différentielle logarithmique :

    ln⁡(Q)=ln⁡(CEexp⁡(−tRC))=ln⁡(C)+ln⁡(E)−tRC\ln(Q) = \ln\left(CE\exp\left(\frac{-t}{RC}\right)\right) = \ln(C) + \ln(E) - \frac{t}{RC}
    d(ln⁡(Q))=dQQ=dCC+dEE−d(tRC)=dCC+dEE−t d(1R1C)=dCC+dEE−t[1Rd(1C)+1Cd(1R)]dQQ=dCC+dEE−t[1R(−1C2dC)+1C(−1R2dR)]=dCC+dEE+tRC2dC+tCR2dRdQQ=(1+tRC)dCC+dEE+tRCdRR\begin{aligned} d(\ln(Q)) = \frac{dQ}{Q} &= \frac{dC}{C} + \frac{dE}{E} - d\left(\frac{t}{RC}\right) = \frac{dC}{C} + \frac{dE}{E} - t\,d\left(\frac{1}{R}\frac{1}{C}\right) = \frac{dC}{C} + \frac{dE}{E} - t\left[\frac{1}{R}d\left(\frac{1}{C}\right) + \frac{1}{C}d\left(\frac{1}{R}\right)\right] \\ \frac{dQ}{Q} &= \frac{dC}{C} + \frac{dE}{E} - t\left[\frac{1}{R}\left(\frac{-1}{C^2}dC\right) + \frac{1}{C}\left(\frac{-1}{R^2}dR\right)\right] = \frac{dC}{C} + \frac{dE}{E} + \frac{t}{RC^2}dC + \frac{t}{CR^2}dR \\ \frac{dQ}{Q} &= \left(1 + \frac{t}{RC}\right)\frac{dC}{C} + \frac{dE}{E} + \frac{t}{RC}\frac{dR}{R} \end{aligned}

    D'où ΔQQ=(1+tRC)ΔCC+ΔEE+tRCΔRR\dfrac{\Delta Q}{Q} = \left(1 + \dfrac{t}{RC}\right)\dfrac{\Delta C}{C} + \dfrac{\Delta E}{E} + \dfrac{t}{RC}\dfrac{\Delta R}{R}.

CD16​

Attention : convertir les angles en radians (sinon, problème dans la suite). n≈1,4979114n \approx 1{,}4979114.

dn=∂n∂AdA+∂n∂DdD=12cos⁡(A+D2)sin⁡(A2)−12cos⁡(A2)sin⁡(A+D2)sin⁡2(A2)dA+12cos⁡(A+D2)sin⁡(A2)dDdn = \frac{\partial n}{\partial A}dA + \frac{\partial n}{\partial D}dD = \frac{\frac{1}{2}\cos\left(\frac{A + D}{2}\right)\sin\left(\frac{A}{2}\right) - \frac{1}{2}\cos\left(\frac{A}{2}\right)\sin\left(\frac{A + D}{2}\right)}{\sin^2\left(\frac{A}{2}\right)}dA + \frac{\frac{1}{2}\cos\left(\frac{A + D}{2}\right)}{\sin\left(\frac{A}{2}\right)}dD
dn=12sin⁡(A2−(A+D2))sin⁡2(A2)dA+12cos⁡(A+D2)sin⁡(A2)dD=−sin⁡(D2)2sin⁡2(A2)dA+cos⁡(A+D2)2sin⁡(A2)dDdn = \frac{1}{2}\frac{\sin\left(\frac{A}{2} - \left(\frac{A + D}{2}\right)\right)}{\sin^2\left(\frac{A}{2}\right)}dA + \frac{1}{2}\frac{\cos\left(\frac{A + D}{2}\right)}{\sin\left(\frac{A}{2}\right)}dD = -\frac{\sin\left(\frac{D}{2}\right)}{2\sin^2\left(\frac{A}{2}\right)}dA + \frac{\cos\left(\frac{A + D}{2}\right)}{2\sin\left(\frac{A}{2}\right)}dD

Ainsi, on a :

Δn=∣−sin⁡(D2)2sin⁡2(A2)∣ΔA+∣cos⁡(A+D2)2sin⁡(A2)∣ΔD\Delta n = \left|\frac{-\sin\left(\frac{D}{2}\right)}{2\sin^2\left(\frac{A}{2}\right)}\right|\Delta A + \left|\frac{\cos\left(\frac{A + D}{2}\right)}{2\sin\left(\frac{A}{2}\right)}\right|\Delta D

Donc Δn=0,015→Δn≤0,02\Delta n = 0{,}015 \to \Delta n \leq 0{,}02, donc n=(1,50±0,02)n = (1{,}50 \pm 0{,}02).